به طور کلی انسداد مادرزادی مجرای اشکی در بچهها به سه صورت دیده میشود:
- اولین حالت، اشک ریزش مداوم بدون همراه بودن ترشحات چرکی است.
- دوم، اشکریزش مداوم همراه با ترشحات چرکی به خصوص هنگام ماساژ کیسه اشکی است که این بیانگر انسداد کامل مجرای اشکی میباشد (این فرم شایعی است).
- سوم، اشکریزش متناوب به خصوص هنگام سرماخوردگی است که بیانگر مشکلات بینی می باشد که هنگام سرماخوردگی شدت یافته و به طور موقت مجرای اشکی را میبندد.
هریک از سه حالت فوق باید توسط والدین مورد پیگیری قرار گیرد و بچه توسط چشمپزشک معاینه شود.
معمولا این بچهها نسبت به نور حساس نیستند، ولی قرنیه، شفاف و کره چشم سالم است و تنها انسداد مجرا مطرح است.
حدود 90 درصد این بچهها تا سن یک سالگی انسدادشان برطرف میشود و والدین نباید نگران باشند. تنها لازم است معاینه شوند و دستور ماساژ صحیح و درمان طبی توسط پزشک معالج به والدین داده شود.
هیچ اقدام خاصی برای باز شدن مجرا لازم نیست و نباید در درمان جراحی سونداژ بیمورد عجله شود و باید منتظر بمانیم تا مجرا باز شود. تنها در موارد عفونت حاد کیسه اشکی است که سونداژ را زودتر از موعد توصیه میکنیم.
سونداژ یک عمل کاملا ساده و موفقیتآمیز است که در بیمارستان تحت بیهوشی عمومی انجام میشود.
بهترین زمان انجام سونداژ حوالی یک سالگی است و تاخیر میتواند شانس موفقیت را کم کند، ولی تا پنج سالگی هم به نظر من، بهتر است اولین اقدام سونداژ (به تنهایی) و یا سونداژ همراه با لولهگذاری باشد.
انسداد مجرای اشکی باعث اشکریزش میشود
به انسداد مجرای باریکی که به طور طبیعی باعث تخلیه اشک از سطح چشم به داخل بینی می شود، انسداد مجرای اشکی گفته می شود که به دو صورت اکتسابی و مادرزادی است.
هر چشم یک غده اشکی دارد که در قسمت بالای چشم قرار دارد. غدد اشکی، اشک را تولید می کنند. با هر بار پلک زدن، مقداری از اشک تولیدشده از طریق مجرای اشکی به بینی تخلیه میشود.
به همین دلیل موقع گریه کردن دچار آب ریزش بینی می شویم.
اشک باعث مرطوب نگاه داشته شدن چشم و بیرون راندن گرد و غبار و اجسام خارجی از چشم می شود.
اشکال در ترشح اشک، شایع ترین علت ایجاد خشکی چشم است.
انسداد مجرای اشکی چیست؟
به انسداد مجرای باریکی که به طور طبیعی باعث تخلیه اشک از سطح چشم به داخل بینی می شود، انسداد مجرای اشکی گفته می شود که به دو صورت اکتسابی و مادرزادی است.
نوع اکتسابی آن در اثر یک عفونت رخ می دهد.
انسداد مادرزادی مجرای اشکی معمولا بین سنین 3 تا 12 هفتگی، به شکل اشک ریزش مداوم از یک چشم و در موارد نادری از هر دو چشم بروز پیدا میکند.
علت این انسداد باقی ماندن پرده ای در انتهای مجرای اشکی در سمت بینی است.
آیا بزرگسالان هم دچار تنگی مجرای اشکی می شوند؟
در بزرگسالان اشک ریزش کمتر دیده میشود. تنگی مجرای اشکی همراه با اشک ریزش در بزرگسالان ممکن است ناشی از:
- التهاب مجرای اشکی مثل عفونت مزمن بینی
- ورم ملتحمه چشم شدید یا مزمن
- شکستگی استخوانهای بینی یا صورت نیز میتواند باعث انسداد مکانیکی مجرای اشکی شود.
- انسداد طولانی مدت مجرای اشکی معمولا منجر به عفونت کیسه اشکی میشود.
علائم انسداد مادرزادی مجرای اشکی
در یک ماه اول بعد از تولد، ریزش اشک در زمان گریه کردن نداریم.
ترشح، التهاب مکرر ملتحمه و التهاب و عفونت کیسه اشکی وجود دارد که در این صورت ناحیه زیر چشم و نزدیک بینی قرمز و ملتهب شده و نسبت به لمس حساس است.
ممکن است این ناحیه متورم شود و ترشح موکوسی در کناره داخلی چشم دیده شود.
علائم نوزاد با گرد و غبار و باد تشدید می شود.
تشخیص انسداد مادرزادی مجرای اشکی
- با فشار ملایم بر روی کیسه اشکی، مایع از منافذ اشکی خارج می شود.
- موادی مانند فلئورسئین در داخل چشم ریخته می شوند و بر اساس زمان ناپدید شدن آنها از چشم و یا زمان حضورشان در داخل حفره حلقی دهانی (که با نور آبی کبالت ارزیابی می شود) می توان در مورد وجود یا عدم وجود انسداد قضاوت کرد (توسط پزشک متخصص).
درمان انسداد مادرزادی مجرای اشکی
تا قبل از یک سالگی در 95 درصد کودکان مجرای اشکی باز می شود. درمان های این بیماری شامل روش های غیر جراحی و جراحی است.
درمان غیر جراحی شامل: تحت نظر گرفتن بیمار، ماساژ کیسه اشکی و استفاده از آنتی بیوتیک موضعی است.
برای ماساژ لازم است که دست خود را بشویید و انگشت اشاره خود را روی کناره داخلی (سمت بینی) چشم قرار دهید و به سمت پایین فشار دهید.
از شما خواسته می شود تا از کمپرس گرم استفاده کنید.
در صورت وجود عفونت، استفاده از یک پماد یا قطره آنتی بیوتیک موضعی مفید است. آنتی بیوتیک باعث برطرف شدن انسداد نمی شود.
اگر انسداد مجرای اشکی بعد از چند ماه با درمان های فوق برطرف نشود، یا یک عفونت شدید رخ دهد و یا کودک دچار عفونت های عود کننده شود، لازم است عمل جراحی probing صورت گیرد. این عمل، حدود 10 دقیقه طول می کشد و یک پروب نازک و فلزی از داخل مجرای اشکی بسته عبور داده می شود تا انسداد را برطرف کند.
اگر probing ناموفق باشد و یا تنگی و باریکی مجرا وجود داشته باشد، ممکن است نیاز به اقدامات جراحی گسترده تری مانند کارگذاری لوله سیلیکون باشد. در این روش یک لوله از جنس سیلیکون در داخل مجرای اشکی به مدت شش ماه کار گذاشته می شود که موجب گشادی مجرا می شود و بعد از این مدت، طی یک جراحی کوچک از چشم خارج می گردد.
یک روش جراحی جدیدتر آن است که یک بالون در گوشه چشم و داخل مجرای اشکی کار گذاشته می شود. در ابتدا این بالون توسط یک مایع استریل به مدت 90 ثانیه منبسط می شود و سپس مایع خارج می شود و مجددا بالون به مدت 60 ثانیه منبسط شده و در انتها مایع خارج می شود. میزان موفقیت این روش بین 80 تا 100 درصد گزارش شده است.